Lấy ý kiến phản biện xã hội cho dự thảo giá mới dịch vụ rác thải sinh hoạt

Chiều qua 28/4, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM đã tổ chức Hội nghị phản biện xã hội, nhằm lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo Quyết định của UBND TP.HCM về giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Dự thảo lần này được xây dựng trên cơ sở Luật Giá 2023 và Luật Bảo vệ môi trường 2020, kế thừa các quy định trước đây nhưng có điều chỉnh theo chỉ số tiêu dùng CPI và hệ số phát thải bình quân đầu người. Mục tiêu là minh bạch chi phí, công bằng giữa các khu vực, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ.

Phát biểu tại hội nghị, ông Phạm Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM cho biết dự thảo có nội dung quan trọng, tác động trực tiếp đến đời sống người dân và các tổ chức liên quan đến hoạt động vận hành, thu gom chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố, góp phần xây dựng TP.HCM xanh, sạch, đẹp và phát triển bền vững trong thời gian tới.

“Qua quá trình nghiên cứu dự thảo của chính sách được Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) chuẩn bị dự thảo để tham mưu cho UBND thành phố ban hành quyết định. Đây là việc cần thiết để xây dựng ban hành giá chung. Sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính TP.HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương, quá trình thực hiện việc thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn ở các khu vực cần có một chủ trương chung, một chính sách chung nhưng tạo được sự đồng thuận khi thành phố có không gian mở rộng hơn. Khắc phục những hạn chế, chưa có sự đảm bảo nguyên tắc công bằng trong việc chi trả cũng như chưa tạo động lực để thúc đẩy phân loại rác tại nguồn. Thông qua những quy định về giá này cũng sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà nước trên lĩnh vực thu gom, vận chuyển và xử lý rác trên địa bàn thành phố”.

Phương án giá thu gom rác được xây dựng trên cơ sở khảo sát lượng rác phát sinh bình quân 1,05 kg/người/ngày. Theo dự thảo, hộ gia đình khu vực đô thị dự kiến trả khoảng 91.000 đồng/tháng, gồm 66.000 đồng phí thu gom và 25.000 đồng phí vận chuyển. Dự thảo chia 8 nhóm đối tượng áp dụng, từ hộ dân đô thị, nông thôn đến nhà trọ, cơ sở sản xuất kinh doanh nhằm phù hợp đặc điểm từng địa bàn. Trước khi trình hội nghị phản biện, cơ quan soạn thảo đã lấy ý kiến 168 xã, phường và các sở, ngành liên quan.

Hội nghị đã tiếp nhận nhiều góp ý xây dựng từ các luật sư, địa phương và doanh nghiệp môi trường. GS.TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM cho rằng, ưu điểm lớn của dự thảo là kế thừa mặt bằng giá thực tế từ các địa bàn trước đây và có điều chỉnh theo chỉ số tiêu dùng CPI. Điều này giúp đảm bảo tính khả thi trong triển khai, tránh ảnh hưởng về tài chính đối với ngân sách và người dân. Đồng thời, dự thảo cũng đã phân biệt rõ giữa hộ gia đình, tổ chức, doanh nghiệp, nguyên tắc tính giá phù hợp với quy định hiện hành.

“Tuy nhiên, về lâu dài, nếu chỉ tính theo hệ số bình quân thì những hộ gia đình giảm thiểu chất thải vẫn phải trả bằng những hộ không giảm thiểu, điều này ảnh hưởng đến động lực để người dân tham gia bảo vệ môi trường” - GS.TS Nguyễn Văn Phước chia sẻ thêm.

Góp ý với dự thảo quy định, Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, thành viên Hội đồng tư vấn về Dân chủ - Pháp luật Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM nhận định, cần triển khai hình thức thu phí rác thải thông qua túi đựng rác có định mức. Cụ thể, có thể nghiên cứu sản xuất các loại túi đựng rác được quy định theo khối lượng (kilogram); khi túi được sử dụng đầy, có thể xác định chính xác lượng rác thải mà mỗi hộ gia đình phát sinh. Bên cạnh đó, cũng có thể áp dụng các thiết bị chứa rác như thùng rác với kích thước tiêu chuẩn, được dán tem nhận diện, nhằm bảo đảm việc đo lường và xác định khối lượng rác thải một cách minh bạch, chính xác tại các khu vực đông dân như chợ, trung tâm thương mại, cao ốc, chung cư, khu công nghiệp… Việc chậm trễ trong việc áp dụng công nghệ cân đo hoặc bao bì định mức sẽ khiến mục tiêu phân loại rác tại nguồn của thành phố khó đạt được kết quả thực chất.

Bà Hoàng Thị Lợi, Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam Phường Sài Gòn, thành viên Hội đồng tư vấn về Dân chủ - Pháp luật Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM chia sẻ về thực trạng thu gom rác thải hiện tại và góp ý dự thảo cần thêm nội dung cân bằng giữa giá và chất lượng dịch vụ, cùng chính sách an sinh đi kèm. Giá dịch vụ mới cần phải đi đôi với chất lượng thu gom và xử lý. Xe thu gom, phương tiện vận chuyển phải hiện đại hơn để tránh ảnh hưởng đến đời sống. Người dân sẵn sàng đóng góp, nhưng phải thấy rõ môi trường sạch hơn, rác được xử lý tốt hơn. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ cho hộ nghèo, hộ cận nghèo để bảo đảm công bằng xã hội…

Đại diện Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TP.HCM cho rằng, dự thảo quy định đang chia nhỏ các nhóm phòng trọ, tuy nhiên thực tế đơn vị nhận thấy việc phân chia nhiều nhóm đối tượng phòng trọ sẽ gây khó khăn trong việc xác định số lượng nhân khẩu do đặc thù là công nhân lao động phổ thông nên không cư trú thường xuyên ổn định, từ đó ảnh hưởng đến công tác thống kê, lập danh sách và xác định mức thu giá dịch vụ thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn.

Ngoài ra, đối tượng người dân sống tại các phòng trọ đa phần có thu nhập thấp, phần lớn thời gian ở nơi sản xuất, làm việc nên lượng phát thải rác không cao. Do đó, đề xuất xem đối tượng phòng trọ như 1 chủ nguồn thải, chủ phòng trọ sẽ chi trả giá dịch vụ theo nhóm đối tượng chủ nguồn thải theo khối lượng phát sinh thực tế. Việc chi trả giá dịch vụ thu gom vận chuyển CTRSh của người dân thuê phòng trọ sẽ do thỏa thuận giữa chủ phòng trọ và người thuê.

Phát biểu giải trình tại hội nghị, Phó Giám đốc Sở NN-MT Nguyễn Hồng Nguyên cho biết, TP.HCM hiện có khoảng 14 triệu dân, phát sinh khoảng 14.000 tấn rác sinh hoạt mỗi ngày, bình quân khoảng 1 kg/người/ngày. Định hướng của thành phố là đến năm 2030, khoảng 90% rác thải sẽ được xử lý bằng công nghệ mới, tiến tới giảm dần và không còn chôn lấp.

“Sau khi hợp nhất, sở NN-MT tham mưu cho UBND TP.HCM ban hành lại quy định về quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn áp dụng đồng bộ từ năm 2027 là các quy định chung từ tất cả các lĩnh vực theo quy định của pháp luật và quy định về bảo vệ môi trường của thành phố; xây dựng kế hoạch phân loại rác tại nguồn của TP.HCM. Chúng ta phân loại theo luật và sẽ phân loại rác trên toàn quốc, toàn dân ít nhất là toàn thành phố tùy theo điều kiện. Mục tiêu đặt ra sẽ tiến hành phân loại rác với định hướng công nghệ đốt rác phát điện, khả năng chúng ta sẽ xử lý rác theo khối lượng phát sinh, tính theo đơn giá/kg rác” - ông Nguyễn Hồng Nguyên chia sẻ.

Phó Giám đốc Sở NN-MT cũng cho rằng thành phố cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, nhất là vấn đề hóa đơn, phương thức thu, tỷ lệ để lại cho phường xã và chính sách hỗ trợ nhóm yếu thế.

Sở NN-MT cho biết sẽ tiếp thu các ý kiến góp ý để hoàn thiện dự thảo trước khi trình UBND TP.HCM ban hành. Nhiều đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát cách tính giá theo lượng rác phát sinh, nâng chất lượng dịch vụ và bổ sung chính sách hỗ trợ nhóm yếu thế.

Vũ Anh